Tandplak versus tandsteen: Wat is het verschil?

Tandplak en tandsteen zijn beide vormen van bacteriële afzettingen op je tanden, maar ze verschillen qua structuur en uiterlijk en in hoe gemakkelijk ze te verwijderen zijn. Tandplak is een zacht, plakkerig laagje dat wordt gevormd door bacteriën die zich voeden met suikers uit zetmeel- en koolhydraatrijke voeding. De bacteriën produceren zuren die het tandglazuur kunnen aantasten. Tandplak kan worden verwijderd door regelmatig te poetsen en te flossen. Als tandplak niet wordt verwijderd, hardt het uit tot tandsteen, dat alleen door een mondzorgprofessional kan worden verwijderd.

Wat is tandplak?

Hoewel veel mensen wel eens van tandplak hebben gehoord, weten velen niet wat het precies is. Tandplak is een zachte, plakkerige, kleurloze bacteriefilm die zich gedurende de dag op je tanden vormt. Tandplak is vaak moeilijk met het blote oog te zien, omdat het meestal kleurloos is. Het kan echter zijn dat je een pluizig of glad gevoel op je tanden opmerkt, vooral na het eten van suikerhoudende of zetmeelrijke voedingsmiddelen. Dit kan wijzen op de aanwezigheid van tandplak.

Hoe tandplak ontstaat

• Bacteriën voeden zich met suikers uit zetmeelrijk en koolhydraatrijk voedsel

• Deze bacteriën produceren zuren die tandglazuur kunnen verzwakken (demineraliseren), wat leidt tot gaatjes

• Het begint zich al 20 minuten na het eten op je tanden te ontwikkelen

• Tandplak kan het tandvlees irriteren en gingivitis veroorzaken, wat het vroegste stadium van tandvleesontsteking is

Tandplak verwijderen

• Tandplak is zacht en kan met de juiste mondhygiëne worden verwijderd

• Poets 2 keer per dag met fluoridetandpasta en flos ook dagelijks

• Regelmatige tandartscontroles, bij voorkeur om de zes maanden, zijn van essentieel belang

• Als tandplak niet wordt verwijderd door regelmatig poetsen en flossen, kan dit leiden tot tandbederf en tandvleesontsteking

Wat is tandsteen?

Ook bekend als tandcalculus is tandsteen verharde tandplak die gedurende langere tijd op de tanden is achtergebleven.

Hoe tandsteen ontstaat

• Wanneer tandplak niet wordt verwijderd, absorbeert het mineralen uit speeksel en hardt het uit tot tandsteen

• Het ontwikkelt zich binnen 24 tot 72 uur nadat tandplak zich op de tanden vormt

• Het vormt zich zowel boven als onder de tandvleesrand

Tandsteen is een probleem

• Tandsteen is ruw en poreus. Het biedt een oppervlak waar meer tandplak zich aan kan hechten

• Zo ontstaat een cyclus van opbouw van tandplak en tandsteen. Dit verhoogt het risico op tandvleesontstekingen en tandbederf

• Tandsteen veroorzaakt ook tandvleesirritatie, wat leidt tot bloedingen en ontstekingen

• Als het niet wordt aangepakt, kan het leiden tot ernstigere tandheelkundige problemen

Tandsteen verwijderen

• Eenmaal gevormd kan tandsteen niet worden verwijderd door te poetsen of te flossen

• Het kan alleen worden verwijderd door een professionele tandheelkundige reiniging. Een tandarts of mondhygiënist gebruikt speciale hulpmiddelen om de tanden te reinigen en om tandsteenophoping te verwijderen

Het verschil tussen tandplak en tandsteen

Tandsteen is tandplak die is uitgehard. Ze zijn dus wel verwant, maar niet hetzelfde. Hier zijn enkele belangrijke verschillen.

Samenstelling/structuur

• Tandplak – zachte, kleverige bacteriefilm

• Tandsteen – geharde tandplak van minerale afzettingen

Kleur

• Tandplak – Kleurloos of lichtgeel

• Tandsteen – Geel, bruin of zwart

Vormingstijd

• Tandplak – Begint zich binnen 20 minuten na het eten te vormen

• Tandsteen – Vormt zich binnen 24–72 uur als tandplak niet wordt verwijderd

Hoe te verwijderen

• Tandplak – Door te poetsen en te flossen

• Tandsteen – Alleen door professionele tandheelkundige reiniging

Gezondheidsrisico's

• Tandplak – Tandbederf, gingivitis, tandvleesontsteking

• Tandsteen – Ernstige tandvleesontsteking, gaatjes, tandverlies, en slechte adem

Voorkomen van tandplak- en tandsteenophoping

De beste manier om tandsteen op je tanden te voorkomen, is de opbouw van tandplak te voorkomen. De meest doeltreffende manier om de opbouw van tandplak te voorkomen, is het volgen van een goede mondhygiëne.

Poets 2 keer per dag

• Poets met fluoridetandpasta minstens 2 keer per dag, gedurende minstens 2 minuten

• Verstevigt het tandglazuur en voorkomt gaatjes

Flos dagelijks

• Verwijdert voedseldeeltjes en tandplak tussen je tanden en onder de tandvleesrand

Regelmatige tandartscontroles

• Ga regelmatig naar de tandarts of mondhygiënist, bij voorkeur om de zes maanden, voor professionele reiniging en onderzoeken

• Zo kan tandsteen worden verwijderd en kunnen problemen vroegtijdig worden vastgesteld en aangepakt, waardoor ernstige problemen worden voorkomen

Beperk suikerhoudende voedingsmiddelen en dranken

• Verminder de hoeveelheid suikerhoudende en zetmeelrijke snacks en dranken

• Suikerhoudende stoffen dragen bij aan de zuurproductie door bacteriën die tandplak vormen en leiden tot verzwakking van het tandglazuur (demineralisatie) en daaropvolgend tandbederf

Samenvatting

Tandplak is een zacht, plakkerig laagje bacteriën dat zich op je tanden vormt en kan leiden tot tandproblemen als de tandplak niet verwijderd wordt. Tandsteen is verharde tandplak die zich binnen 24 tot 72 uur na de vorming van tandplak vormt. De beste manier om tandplak buiten de deur te houden is door regelmatig te poetsen en te flossen. Poets 2 keer per dag minimaal 2 minuten. Door te flossen verwijder je voedseldeeltjes en tandplak tussen je tanden waar je borstel niet bij kan. Tandsteen moet worden verwijderd door een mondzorgprofessional, dus het is belangrijk om elke zes maanden je tandarts of mondhygiënist te bezoeken voor controles en reiniging. Het beperken van de consumptie van suikerhoudende voedingsmiddelen en dranken kan ook voorkomen dat tandplak zich ontwikkelt. Als je het verschil tussen tandplak en tandsteen kent en een goede mondhygiëne volgt, kun je je gebit gezond houden en ernstigere tandproblemen voorkomen.

Bescherm je tanden tegen gaatjes en tandsteen met Oral-B

Houd je tanden schoon en verminder het risico op gaatjes. Tandplak vormt zich op de tanden als een plakkerig laagje. Daarnaast bevat tandplak stoffen die zich voeden met suiker uit voedsel en dranken. Doordat deze stoffen suiker afbreken, komen er zuren vrij die het tandglazuur kunnen aantasten. Dit kan leiden tot gaatjes en andere problemen. Maar een tandenborstel kan veel ellende voorkomen.

Hier zijn enkele suggesties om een regelmatige, doeltreffende routine in te stellen.

• Poets 2x per dag met een Oral-B iO elektrische tandenborstel: Om tandplakvorming te verminderen en je tanden en tandvlees te beschermen, is een grondige maar zachte reiniging essentieel. Een elektrische tandenborstel zoals de Oral-B iO draagt beter bij aan het behoud van gezonde tanden en tandvlees dan een handtandenborstel.

• Elke 3 maanden frisse borstelharen: Zorg voor een grondige reiniging door je opzetborstel elke 3 maanden te vervangen. Een opzetborstel met borstelharen in optimale conditie, zoals de Oral-B Ultimate Clean opzetborstel, helpt tandplak te verwijderen. Hij heeft verschillende borstellengtes die diep in de ruimtes tussen je tanden reiken, waar tandplak zich graag verbergt.

Als ze niet worden behandeld, kunnen gewone gaatjes uitgroeien tot ernstigere problemen. Daarom zet Oral-B zich in voor een goede mondgezondheid voor iedereen, door onderzoek te doen en wetenschappelijk bewezen producten te ontwikkelen die helpen de gezondheid van de tanden en het tandvlees te behouden.

Veelgestelde vragen

Wat is erger: tandplak of tandsteen?

Tandsteen wordt over het algemeen als schadelijker beschouwd dan tandplak. Tandsteen is verharde tandplak die alleen door een tandarts of mondhygiënist kan worden verwijderd. Tandplak is een zachte laag die kan worden verwijderd door regelmatig te poetsen en te flossen.

Kun je tandsteen zelf wegschrapen?

Tandsteen verwijderen is geen doe-het-zelfproject. Probeer niet thuis tandsteen van je tanden te schrapen. Dit kan je tandglazuur en tandvlees beschadigen, wat kan leiden tot verdere tandproblemen zoals terugtrekkend tandvlees en zelfs ontstekingen. Ook kun je per ongeluk tandsteen verder onder de tandvleesrand duwen, wat ernstige tandvleesproblemen kan veroorzaken. Tandsteen mag alleen worden verwijderd door een of mondhygiënist die de juiste hulpmiddelen en training heeft om dit veilig en doeltreffend te doen.

Hoe lang duurt het voordat tandplak in tandsteen verandert?

Tandplak kan binnen 24 tot 72 uur uitharden tot tandsteen. Als deze tandplak, een zachte laag van bacteriën en voedselresten, niet wordt verwijderd, verkalkt deze en hecht zich stevig aan de tanden, waardoor tandsteen ontstaat.

Wat is extreme tandplak?

Een aanzienlijke ophoping van tandplak op de tanden, die kan uitharden tot tandsteen. De oorzaken zijn vergelijkbaar met die van tandplak: onvoldoende poetsen en flossen, het eten van suikerhoudende of zetmeelrijke voedingsmiddelen en een tekort aan speeksel. Symptomen zijn onder meer gele of bruine verkleuring op de tanden, ruwe of korrelige tanden, slechte adem, tandvleesontsteking en bloedingen. Professionele reiniging is nodig om tandplak en tandsteen te verwijderen. Het verbeteren van de mondhygiëne en het verminderen van suikerhoudende en zetmeelrijke voedingsmiddelen kunnen extreme tandplak helpen voorkomen.

Kan tandsteen van je tanden afbreken?

Het is niet ongewoon dat tandsteen breekt of afschilfert. Tandsteen is broos en kan gemakkelijk afbreken, vooral als het zich al een tijdje heeft opgebouwd. Hoewel het verontrustend kan zijn, is er meestal geen reden tot ongerustheid en is het vaak slechts een teken dat tandsteen afbrokkelt. Het kan losraken door te hard poetsen of flossen, of het kan zelfs op natuurlijke wijze afbreken door de kauwkracht. Als je merkt dat tandsteen afbreekt, kun je het beste een afspraak maken met je tandarts of mondhygiënist. Zij kunnen het gebied beoordelen, zo nodig overgebleven tandsteen veilig verwijderen en eventuele onderliggende problemen aanpakken.

Bronnen:

https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/10953-plaque

https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/25102-tartar

https://www.healthline.com/health/plaque-vs-tartar

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/cavities/symptoms-causes/syc-20352892

https://www.mouthhealthy.org/all-topics-a-z/plaque

https://www.webmd.com/oral-health/tartar-dental-calculus-overview/

Adam R. (2020). Introducing the Oral-B iO electric toothbrush: next generation oscillating-rotating technology. International Dental Journal, 70 Suppl 1(Suppl 1), S1–S6. https://doi.org/10.1111/idj.12570

Chen, C. K., et al. (2017). Association between chronic periodontitis and the risk of Alzheimer’s disease: A retrospective, population-based, matched-cohort study. Alzheimer’s Research & Therapy, 9, 56. https://doi.org/10.1186/s13195-017-0282-6

Ganss, C., et al. N. (2018). Tooth brushing motion patterns with manual and powered toothbrushes-a randomised video observation study. Clinical Oral Investigations, 22(2), 715–720. https://doi.org/10.1007/s00784-017-2146-7

Grender, J., et al. (2020). An 8-week randomized controlled trial comparing the effect of a novel oscillating-rotating toothbrush versus a manual toothbrush on plaque and gingivitis. International Dental Journal, 70, S7–S15. https://doi.org/10.1111/idj.12571

Grossi, S. G., et al. (1998). Periodontal disease and diabetes mellitus: A two-way relationship. Annals of Periodontology, 3, 51-61. https://doi.org/10.1902/annals.1998.3.1.51

Janket, S. J., et al. (2003). Meta-analysis of periodontal disease and risk for coronary heart disease and stroke. Oral Surgery, Oral Medicine, Oral Pathology, Oral Radiology, and Endodontology, 95, 559-569. https://doi.org/10.1067/moe.2003.107

Scientific American. (2021). The Surprising Perils of Periodontal Disease.

Xie, S., et al. (2024). Stannous fluoride protects gingival keratinocytes against infection and oxidative stress by Porphyromonas gingivalis outer membrane vesicles. Frontiers in Dental Medicine, 5, 1492369. https://doi.org/10.3389/fdmed.2024.1492369

Zou, Y., et al. (2024). A meta-analysis comparing toothbrush technologies on gingivitis and plaque. International Dental Journal, 74(1), 146-156. https://doi.org/10.1016/j.identj.2023.06.009